Özet

Yasal Yükümlülükler, Ulusal ve Uluslararası sözleşmeler, şirketlere özel teknik şartnameler ile birlikte “işçi sağlığı ve iş güvenliği” günümüzde gerek organizasyonu gerekse çalışanları koruyucu birçok tedbiri birlikte getirmiştir. Yaşanan bu gelişmelere paralel olarak; organizasyonu, çalışanları ve yakınlarını, toplumu, etki sınırı içerisinde olan tüm çevreyi koruyucu tedbirleri geliştiren ve güvence altına alan işverenler ile kendi haklarını arayan, sorgulayan, öğrenen, ilgili tedbirleri alan çalışanların doğmasını sağlamıştır.

Hazırlamış olduğumuz bu makalede, işçi sağlı ve iş güvenliği kavramı incelenmiş, işveren ve çalışanlar açısından sorumluluklara değinilmiştir.  

Anahtar Kelimler: İşveren, işçi, sağlık, güvenlik, yasalar, sorumluluk

Abstract

Nowadays “labor-worker’s health and safety' brings much precautionary actions which protects both workers and the organisation in addition to legal responsibilities, national and international contracts and companies’ special specification conditions. And provides employers who develops and guarantees precautionary actions for the organisation, workers and their relatives, community, effected environment and conscious workers who demand justice, query, learn, take precaution in parallel to these developments.

In this article; we analysed the Health Safety labor-worker’s health and job safety-security terms, touched on the responsibilities of the employers and the workers.

Key Words: Employer, worker, health, safety, laws, responsibility

İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği

Tüm dünyada ve ülkemizde, çalışma hayatının başladığından bu yana süregelen ve uzun yıllar göz ardı edilen İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği sorunları; yaşanan olumsuz olaylar, işveren ve işçilerin bu olaylardan çıkardıkları dersler ve yapılan kanuni düzenlemeler (Çoğunlukla Avrupa Birliği Uyum süreci ile entegre) neticesinde günümüzde daha bilinçli bir hal almıştır. Yapılan iş, işin gerçekleştirildiği yer, iş hacmi vb. parametreler göz önünde bulundurularak çok daha detaylı yaklaşılmaktadır (Örneğin, Kısıtlı alan çalışmaları, Yüksekte çalışmalar, Enerjili işler vb.).

Ayrıca, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği sorunları ve bu sorunları sistematik bir şekilde yönetebilme zorunluluğu OHSAS 18001, ILO-OSH- 2001, HSG 65-2003 gibi bir takım İSG yönetim sistemlerinin doğmasına sebep olmuştur. Bu durum, yapılacak çalışmaların sistematik bir döngü içerisinde organizasyonun tamamında etkili bir yönetim ve denetim mekanizması oluşturur.

Rekabet şartlarının her geçen gün zorlaştığı dünyada, işletmelerin varlıklarını sürdürebilmeleri için güçlü bir yapıya, etkin bir imaja, gerçekleştirilen işleri tek defada doğru yapmaya, yetkin çalışana, güvenli çalışma ortamına ve sağlıklı üretken iş gücüne ihtiyaçları vardır. Böyle bir işletme içerisinde yer alan çalışanlar ise moral ve motivasyon yönünden son derece zengin, kendini ruhsal açıdan güvende hissederler. Bu durum, işçinin verimini arttırarak üretim sürecine olumlu katkı sağlar.

İşçi sağlığı ve iş güvenliği kavramı, işyeri ve eklentilerinde, işçinin her türlü bedensel, ruhsal ve sosyal durumlarının iyileştirilmesi, çalışma şartlarının düzenlenmesi, çalışanların fiziksel, bedensel ve ruhsal niteliklerine uygun işlere yerleştirilmeleri, işin insana, insanın da işe uyumunun sağlanmasını ifade eder. Bu durum, gerek işverene gerekse çalışanlara farklı sorumluluklar yükler. Çalışma koşullarının iyileştirilmesi, gerekli iş güvenliği tedbirlerinin alınması,  kazaya sebebiyet verebilecek unsurların minimize edilmesi gerekmektedir. Bu tedbirler kısa sürede ekstra maliyet gibi görünse de uzun dönemde maliyetlerin düşmesine, ürün kalitesi ve verimlilik artışına, imajın güçlü olmasına, işçilerin çalışma memnuniyetine ve her şeyden önemlisi de kazaların önlenmesine sebep olacaktır.

İfade ettiğimiz bu unsurlar ışığında, “işverenin” yerine getirmek zorunda olduğu konuları şu şekilde sıralanmıştır.

İşveren:

• İşçilerin sağlığını ve güvenliğini korumak için mesleki risklerin önlenmesi, eğitim ve bilgi verilmesi dâhil gerekli her türlü önlemi almak, organizasyonu yapmak, araç ve gereçleri sağlamak zorundadır,

• Sağlık ve güvenlik önlemlerinin değişen şartlara uygun hale getirilmesi ve mevcut durumun sürekli iyileştirilmesi amaç ve çalışması içinde olacaktır.

• İşyerinde sağlık ve güvenliği tehdit eden tüm tehlikeleri tanımlayıp, risklerin değerlendirmesini yapmak zorundadır,

• İşin kişilere uygun hale getirilmesi için, özellikle işyerlerinin tasarımında, iş ekipmanları, çalışma şekli ve üretim metotlarının seçiminde özen gösterilmesi, özellikle de monoton çalışma (Teknolojinin, iş organizasyonunun, çalışma şartlarının, sosyal ilişkilerin ve çalışma ortamı ile ilgili faktörlerin etkilerini kapsayan genel bir önleme politikasının geliştirilmesi) ve önceden belirlenmiş üretim temposunun hafifletilerek bunların sağlığa olumsuz etkilerinin en aza indirilmesi,

• Teknik ve teknolojik gelişmelere uyum sağlanması,

• Toplu korunma önlemlerine, kişisel korunma önlemlerine göre öncelik verilmesi,

• İlkyardım, Yangınla Mücadele ve Kişilerin Tahliyesi, Ciddi ve Yakın Tehlike gerekli eğitimlerin verilmesi, yeterli sayıda ekiplerin kurulması, işyeri ve işyeri dışındaki kuruluşlarla gerekli irtibatı kuracak düzenlemelerin yapılması konularında sorumludur.

İş kazalarından, meslek hastalıklarından ve tüm bunların olumsuz yansımalarından en çok etkilenen işçilerdir. Meydana gelen iş kazaları sebebiyle işçiler çalışabilme kabiliyetleri geçici ya da sürekli olacak şekilde kaybetmekte, yaralanmakta, meslek hastalıklarına kapılmakta ve hatta ölmektedirler. Ayrıca, tüm bu unsurların işçiler ve işçi yakınları üzerinde fiziksel, ruhsal ve sosyal yansımaları da derin izler bırakmaktadır.

Gerek yukarıda belirtilen sebepler gerekse de kanuni zorunluluklar nedeni ile “işçinin” işyerinde sağlık ve güvenlikle ilgili yerine getirmek zorunda olduğu konular şu şekilde sıralanmıştır.

İşçiler:

• Davranış ve kusurlarından dolayı, kendilerinin ve diğer kişilerin sağlık ve güvenliğinin olumsuz etkilenmemesi için azami dikkati göstermeli ve görevlerini, işveren tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda yapmak,

• İşveren tarafından kendilerine verilen eğitim ve talimatlar doğrultusunda hareket etmek,

• Kendilerine sağlanan kişisel koruyucu donanımı doğru kullanmak ve muhafaza etmek,

• İşyerinde sağlık ve güvenlik için ciddi ve ani bir tehlike olduğu kanaatine vardıkları herhangi bir durumla karşılaştıklarında veya koruma tedbirlerinde bir aksaklık ve eksiklik gördüklerinde, işverene veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisine derhal haber vermek,

• İşyerinde, sağlık ve güvenliğin korunması için teftişe yetkili makam tarafından belirlenen zorunlulukların yerine getirilmesinde, işverenle veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi ile işbirliği yapmak,

• İşveren tarafından güvenli çalışma ortam ve koşullarının sağlanması ve kendi yaptıkları işlerde sağlık ve güvenlik yönünden risklerin önlenmesinde, işveren veya sağlık ve güvenlik işçi temsilcisi ile mevzuat uygulamaları doğrultusunda işbirliği yapmak zorundadırlar.

Sonuç olarak, İşçi sağlığı ve iş güvenliği, organizasyon içerisinde yer alan tüm bileşenlerinin üzerinde düşünülmesi ve gerekli tedbirlerin ivedilikle alınması gereken bir konudur.

Yapılan işin boyutu ne olursa olsun gerek işverenler ve gerekse çalışanlar, yukarıda belirtilen sorumlulukları azami derecede yerine getirmelidirler.

İşyeri içerisinde, işveren ve çalışanların yerine getirmek zorunda oldukları bu sorumluluklar, hedeflenen amaçlara zamanında ulaşılabilmesi için etkin bir organizasyon tarafından yönetilmelidir. Bu sayede önem derecesi son derece yüksek olan “işçi sağlı ve iş güvenliği” kavramının gelişmesi, işveren ve çalışanların daha da bilinçlenmesi sağlanacaktır. 

Erhan TALU                                                 Kemal ÖZTAŞ

Kalite Kontrol-Güvence Şefi                              S.E.Ç. Koordinatörü

Gülermak-Doğuş Adi Ortaklığı                   Gülermak-Doğuş Adi Ortaklığı

Referanslar

1)      Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği ile İlgili Genel Bilgiler, Ankara

2)      09 Aralık 2003 Tarihli Resmi Gazete (Sayı: 25311), Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından: İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği

3)      4857 Sayılı İş Yasası, Tüzük ve Yönetmelikleri,

4)      155 Sayılı Uluslararası Çalışma Örgütü Sözleşmesi,

5)      161 Sayılı Uluslararası Çalışma Örgütü Sözleşmesi,

6)      89/391 Sayılı Avrupa Birliği Çerçeve Direktifi,