1. GİRİŞ
Küreselleşen Dünya çok hızlı değişim ve gelişim sürecindedir. Artan yoğun rekabet şartları, bilgi, teknoloji, iletişim ve haberleşme alanlarında gerçekleşen dinamik ilerlemeler, demokratikleşme ve insan hakları, yeni açılan pazarlar ve tüm bunların yanı sıra müşteri beklentilerinin değişimi gibi faktörler neticesinde organizasyonların hem iç hem de dış çevresini aynı paralelde sürekli değişim ve gelişime zorlamaktadır.
Zorlu rekabet ortamında tüm organizasyonlarda olduğu gibi inşaat sektörü de hızlı devinim içerisinde yer alabilmek için kendisini değiştirmek ve geliştirmek zorundadır.
Bu doğrultuda, tüm değişkenlere etkili çözüm sunulması, işletme içi iş akışlarının ve strüktürlerin optimizasyonu, rekabet gücü, personelin motivasyonu, inşaatın oluşumuna katkıda bulunanların tümünün etkili biçimde koordinasyonu, müşteri tarafından talep edilen kalitenin garanti edilmesi gibi önemli konular, iyi anlaşılmış ve uygulamaya iyi konmuş bir “kalite yönetim sistemi” nin bizleri ulaştıracağı sonuçlardır. Kalite yönetimi böylece, müşterilerin daha çok memnun edildikleri, rantabl çalışılan ve gerekli esnekliğe sahip bir çalışma ortamı için etkili bir girişim anahtarı haline gelmiştir.

 
2. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE KALİTE KAVRAMI
Kalite kavramı, her sektör için farklı şekillerde tanımlanabilmektedir. İnşaat sektöründe kalite: “beklentiler ışığında somut sonuçlara ulaşma başarıdır” diyebiliriz. İnşaatta kalite, değişken müşteri istek ve beklentileri doğrultusunda, planlanmış amaçlara ulaşma ve/veya ulaşabilme kabiliyet, beceri ve donanımlar bütünüdür.
Birimler arası yönetimsel ilişki, ortaklık, iletişim ve bütünsellik yaklaşımları inşaat sektöründe öne çıkan diğer önemli unsurlardır. Tam bu noktada kalite yönetim sistemi devreye girmektedir. Kalite yönetiminin etkili anlatım araçlarından olan PUKÖ (Planla – Uygula – Kontrol Et – Önlem Al) Döngüsü ise bu işin çerçevesini oluşturmaktadır. Yapılacak işlerin birbiriyle etkileşimleri, uygulama dizin ve koordinasyonu ile elde edilen verilerin (GİRDİLER) kaynakların etkin kullanılmasıyla beklentileri karşılayacak (MÜŞTERİ TATMİNİ) somut gerçeklere (ÇIKTILAR) dönüştürülmesi, belirtilen çerçeve ile İnşaat sektöründe optimum kazancı (TÜM BİLEŞENLERDE) etkin kılmaya çalışır.
İnşaat sektöründe, özellikle her birim kendi içerisinde gerçekleştirdiği faaliyetleri PUKÖ döngüsü çerçevesinde çözmelidir. Bu çözüm, etkili bir yönetim ve doğru uygulanan kalite sistemi ile sonuca ulaşmada önemli rol oynar. Çünkü, inşaat sektöründe her bir bileşenin kendi içinde belli standartları, denetim ve kontrol mekanizmaları vardır. Geriye kalan ise sisteminin koordinasyonudur.   İnşaat sektöründe, son ürün olan yapının kalitesinden bahsedilebileceği gibi sürecin kalitesi de söz konusu olabilir. İnşaat sektörü, nihai sonuç olarak hem ürün meydana getirmekte hem de nihai ürünü oluştururken bir hizmet sunmaktadır.
Genel olarak inşaat sektörünü diğer sektörlerden ayıran faklılıkları ele alacak olursak;

• Projelerin birçoğunun tek sefere mahsus olması,
• Proje sürelerinin farklılığı (uzunluğu),
  
• Kalite standartlarının tanımlanmasının güçlüğü,
  
• İletişim ve ilişkilerin proje boyunca olması,
  
• Geri besleme (feedback) zorluğu ve değişkenlerin çokluğu,
  
• Maliyet belirlenmesindeki zorluklar ve farklılıklar,
  
• Müşteri tanımının farklılık göstermesi,
  
• İş yaptırma biçimlerinin farklılığı,
  
• Görev, yetki ve sorumlulukların belirlenme güçlüğü,
  
• Eğitim seviyesi,

yukarıda belirtilen parametreler öne çıkmakta ve kalite yönetim sisteminin uygulanmasında engelleyici nitelik taşımaktadırlar.
Ancak, kurumsal kültür ve vizyon sahibi kararlı bir merkezi yönetim ile inşaat işinin yürütülmesini sağlayacak işin asıl sahipleri olan proje yöneticilerinin entegrasyonu sağlaması halinde tüm bu zorluklar sistemsel bir dönüşüm olgusu olarak kazanımların başlangıcı olabilir.
Kurum kültürü, inşaat sektöründe kalite yönetim sistemi uygulamalarının başarılı olmasını sağlayan ana faktör olarak öne çıkmakta ve kalite yönetim sistemi kültürünün müşteri tatmini, sürekli gelişim, kararlılık, problem çözme, takım çalışması ve yetkilendirme değerlerini gerektirmektedir.
Bu doğrultuda, başarılı bir şekilde işleyiş gerçekleştirmek için, sistematik ve saydam bir şekilde yönetim ve kontrol ile çalışanların katılımı etkin olarak sağlanmalıdır. Çünkü, inşaat sektöründe “İnsan Faktörü” önemli bir rol almaktadır. İnsan, kuruluşun performansına etki edecek, kalitenin inşaat sektöründeki üç boyutu olan proje, tasarım ve uygunluk kalitesini geliştirecek, organizasyonun farklılaşmasını sağlayacak büyük bir güçtür.
“Fiziksel Güç, Zihinsel Güç ve Gönül Gücü” özellikleri “İnsan Faktörü”nün alt bileşenleri olup bu güçlerin kullanılması ile kalite yönetim sisteminin uygulanması kolaylaştırılabilir. Kolay anlaşılabilir, görsel verilerle desteklenir ve pratiğe yakın bir dille doğrudan anlatım sağlanırsa eğitim seviyesi düşük olan inşaat sektöründe gönül gücüne ulaşılabilir ve çalışanların ne denli önemli oldukları vurgulanabilirse kalite yönetim sisteminin başarılı bir uygulamaya dönüştürülmesi kaçınılmaz olur. Kısaca, başarı: ilgili tarafların ihtiyaçları ele alınırken, performansı sürekli olarak iyileştirmeye yönelik tasarlanan bir yönetim sisteminin uygulanmasından ve sürdürülmesinden geçer.

3. PROJE KAVRAMI
İnşaat sektörünü diğer sektörlerden ayıran farklı bir boyut bulunmaktadır. Bu da, “proje” boyutudur. Projeler tekrarı olmayan, girdileri ve çıktıları birbirinden farklı, bir inşaat işinin tasarımından sonuçlandırılmasına kadar izlenen süreçler bütünüdür. Girişimciler, geçici olarak değişen katılımcılar, özel şartnameler, beklenti ve istekler, bütçe, zaman, yer vb. değişkenler her proje için farklıdır. Bunların öncelikleri, nitelik ve nicelikleri de birbirinden farklıdır. Dolayısı ile her proje için yapılması gereken işlevler de farklılıklar arz etmektedir.
Farklı değişkenlerin çokluğu, belli bir süre ve tek seferlik amaçların organize edildiği İnşaat Firmalarında kalite yönetimi sisteminin hızlı ve etkili bir biçimde yer bulabilmesi için proje boyutunun (proje yönetiminin) varlığı gerekmektedir. Müşteri istek ve beklentileri doğrultusunda tasarım ve uygunluk kalitesi ise kalite kavramının inşaat sektöründe karşımıza çıkardığı diğer önemli iki boyutudur.
Proje boyutunda baktığımızda, her inşaat projesinde çelişki yaratan dört kriter bulunmaktadır. Bu kriterler; işlev, estetik, maliyet ve zamandır. Her proje için ise bu kriterlerin önem sırası farklılık gösterir. Müşteri istek ve beklentileri bu kriterlerin belirlenmesinde ve sorumlukların paylaşımında büyük rol oynamaktadır.
İnşaat sektöründe proje boyutu, proje değişkenlerinin farklılığı ve sürece etki eden birçok farklı görüş ve seviyede kişinin müdahale etmesi kalite yönetim sisteminin uygulanmasını zorlaştırıcı en temel etmenler olarak karşımıza çıkmaktadır. 

4. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE KALİTE YÖNETİM SİSTEMİ UYGULAMA ADIMLARI
İnşaat sektöründe kalite yönetim sisteminin uygulanmasına yönelik uygulama adımları şu şekildedir;

• İyileştirme ihtiyacının bilincinde olmak,
• Kalite politikasının belirlenmesi,
  
• Müşteri beklentilerinin belirlenmesi,
  
• Kalite sürecinin, Kalite Planının tasarlanması,
  
• Kalite organizasyonunun kurulması,
  
• Çalışanların görüşlerinin değerlendirilmesi ve kurum kültürünün oluşturulması,
  
• Eğitim,
  
• Tedarikçilerin kaliteye katılımı, 
  
• Kalite kutlamaları,
  
• Kalite yönetim sisteminin performansının ölçülmesi,
  
• Sürecin sürekli iyileştirilmesi,

4.1. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE KALİTE YÖNETİM SİSTEMİNİ UYGULAMADA KARŞILAŞILAN GÜÇLÜKLER
İnşaat sektöründe kalite yönetim sistemi ile ilgili uygulama sorunları genel olarak aşağıdaki gibidir:
 

• Kalite yönetim sisteminin tam olarak anlaşılamaması, kalite yönetim sisteminden ne elde edileceğinin sorgulanmaması ve yanlış uygulamaların önyargı oluşturması,
• Kısa sürede sonuç alma isteği,
  
• Türkiye’de kalite yönetim sisteminin özellikle inşaat sektöründe ürünün özelliklerine bağlı olarak uygulanamayacağı düşüncesinin hakim olması,
  
• İnşaat sektöründe kalite ile ilgili standart, mevzuat ve yasa eksikliği,
  
• Proje yönetimi prensiplerinin kalite yönetimine aktarılmaması,
  
• Sektörde hakim olan klasik organizasyon yapısının iletişimi engellemesi,
  
• İnşaat sektöründe proje düzeyinde geçici organizasyonlar kurulması sonucu proje ekibinin farklılaşmasının motivasyonu olumsuz yönde etkilemesi ve çalışanların katılımını engellemesi,
  
• Üst yönetimin kalite yönetim sisteminin uygulanması konusunda gereken kararlılığı göstermemesi, çalışmalara aktif olarak katılmaması ve çalışanlara bu konuda liderlik yapmaması,
  
• Eğitimin yaygın olmaması ve sadece üst yönetim düzeyinde kalması, inşaat sektöründe talebin belirsiz olması veya sürekli olmamasının çalışanlara yatırım yapılmasını engellemesi,
  
• Birimler arası bilgi alışverişini düzenleyecek efektif ve verimli iletişim kanallarının tariflenememesi, görev-yetki ve sorumlulukların net olmaması,
  
• Kurum kültürü kavramının anlaşılamaması, sürekli gelişim ve kurum kültürüne geçiş için gerekli olan kültürel değişimin sağlanamaması,
  
• Tedarikçilerin katılımının sağlanamaması,
  
• İstatistik anlayışının olmaması,
  
• Kalite maliyetinin yanlış uygulamalar neticesinde ek yük gibi algılanması,

4.2. İNŞAAT SEKTÖRÜNDE KALİTE YÖNETİM SİSTEMİNİN UYGULANMASI İLE SAĞLANACAK FAYDALAR

• Kalite yönetim sistemi, firmanın iş yapış biçimleri fonksiyonel hiyerarşi yapısına göre değil, süreçlerin iş akışına göre düzenleyen bir yönetim tarzıdır. Bu sistemlerin uygulanması ile gereksiz zaman kayıplarının önüne geçilir, zayiatlar optimum seviyede tutularak verimlilik artışı sağlanır ve maliyetler düşer,
• İş süreçlerinin analizi ve geliştirilmesi ile sürekli iyileştirme çalışanların doğal davranışı haline gelir,
  
• Kaynakların daha hızlı ve etkin kullanımını sağlayarak ürün ve hizmet kalitesi ile kar ve verimlilik artışını sağlar,
  
• Tüm paydaşların ihtiyaç ve beklentileri ile sektörün durum analizin sürekliliğini gerektirerek rekabet edebilme koşullarını tespit eder ve böylece sektörde yaşanan değişimlere hızlı adaptasyonu sağlar,
  
• İyileşmelerin ve gelişmelerin sürekliliğini sağlayarak sektöre öncülük edilmesinde avantaj sağlar,
  
• Çalışanların organizasyon içindeki yerinin netleşmesini, çalışan ve çalışma hayatının kalitesinin artmasını sağlar,
  
• Kalite yönetim sistemi ile hataları ortadan kaldıracak, gecikmeleri en aza indirecek, anlaşılır, kolay uygulanır, müşterinin değişen ihtiyaçlarına uyarlanabilir, organizasyona rekabet avantajı sağlayacak süreçlerin düzenlenmesi ve sürekli iyileştirilmesi noktasında değer katar,
  
• Kuruluş imajının güçlenmesi, rekabet gücü ve pazar payı artışı ile köklü kültür değişimine sebep olur.

5.SONUÇ
İnsanlar topluluklar halinde yaşamaya başlamalarından bu yana, çeşitli şekillerde yönetilmişlerdir. İnsan ve firma sayısının artması, rekabet ortamının gelişmesi, yönetim anlayışlarının da sorgulanmasını beraberinde getirmiştir. Kalite Yönetim Sistemi prensibini benimsemiş inşaat firmaları incelendiğinde, bu firmaların performans ve müşteri memnuniyeti konusunda oldukça başarılı oldukları görülmektedir. Ancak, ülkemizde bu konuda bilinçli olan firmaların sayısının oldukça az olduğu görülmektedir. Kalite Yönetim Sistemi çalışmalarının amacı sadece sistem dokümantasyonu kurmak değildir. Asıl amaç, işlerin belli düzen ve sistematik içerisinde hatasız olarak tek seferde yapılmasını, verimlilik artışının sağlanmasını, müşteri tatmininin oluşturulmasını ve kar elde edilmesini sağlamaktır. İnşaat sektöründe kalite yönetim sistemi proaktif bir uğraşı olarak öne çıkmaktadır. Merkezi ve proje yönetiminin kararlılığı ve çalışmalara aktif katılımı ile açık, sade, görsel ve yalın bir anlatımla desteklenerek organizasyon içerisinde yer alan tüm paydaşların katılımı sağlanır, bilinci arttırılır ve hedeflere yönelik uygulamalar gerçekleştirilebilir. Tüm bu uygulamalar, fonksiyonlar arası işbirliği (iş ile iş, iş ile insan, insan ile insan), çapraz denetim, değerlendirme ve analiz sistematiğinin kurulmasıyla etkin halde işlerlik kazanır. Böylece sürekli iyileştirme olgusu paydaşların doğal bir davranışı haline dönüştürülür. Kalite Yönetim Sistemi, düşünce ve uygulamalarda değişimi ifade eden yaklaşım olup organizasyon içerisinde yer alacak tüm süreçleri içeren ve bunları organizasyonun bir parçası olarak gören bütünleştirici bir sistemdir. İnşaat firmalarında, farklılıkların çok olması ve her bir ürün ya da hizmetin özgün olması kalite sisteminin kurulmasını, uygulanmasını ve etkin olarak işletilmesini zorlaştırıcı etkenler olarak görülse de kurumsal kültür ve vizyon sahibi kararlı bir merkezi yönetim ile inşaat işinin yürütülmesini sağlayacak işin asıl sahipleri olan proje yöneticilerinin kararlılıkları ve sisteme entegre olmaları halinde tüm bu zorluklar sistemsel bir dönüşüm parametresi olarak kazanımların başlangıcı olabilir.

Kaynaklar

• Evans, J.,R. ve Lindsay W., M., (1991). The Management and Control of Quality, West Publishing Company.
• Gözlü, S., (1990)., Endüstriyel Kalite Kontrolü, 1-2, İTÜ Kütüphanesi, 1416, İTÜ Matbaası, Gümüşsuyu.
• Sommerville J. ve Sulaiman N., F., (1997). An Analysis of Culturel Elements Influencing the Implementation of TQM in the UK Construction Industry, Department of Building and Surveying in Glasgow Caledonian University, 77-84, CIB Proceedings Pub., Oslo, Norway.
• Şeker, E., (2000), Toplam Kalite Yönetiminin İnşaat Sektöründe Uygulanması - Müşteri tatmini,
  
• A. F. Güner, H. Giritli
• Talu, E., (2007)., İnşaat Firmalarında Kalite Yönetim Sistemi ve Alan Çalışması, Yüksek Lisans Tezi, Beykent Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.
• Kalder, Toplam Kalite Yönetimi, (2000). http://www.kalder.com.
• ISO, 9001:2008 Kalite Yönetim Sistemi - Genel Şartlar