|
Asansörlerin kullanım amaçlarına ve hızlarına göre kendi aralarında sınıflandırılmaları mümkündür.
Kullanım amaçlarına göre farklı imalat gösteren asansörler, hızlarına göre de farklı güvenlik sistemlerine
ihtiyaç duyarlar. Kontrol sistemlerine ve motor tahrik sistemlerine göre de sınıflandırma yapmak
mümkündür.
KULLANIM AMACINA GÖRE ASANSÖRLER
Asansör tasarımında kabin, makina motor seçimi, mekanik tasarım, hız ve güvenlik sistemleri
kullanma amacına göre yapılır. Bu yüzden tasarımın başında asansörün kullanma amacının belirlenmesi
gerekir. Her asansör çeşiti kendi içinde ayrı standartlara sahiptir. Farklı amaçla tasarımlanmış bir asansör
başka bir kullanım amacı için ruhsat alamayacağı gibi ihtiyaca da cevap vermeyecektir.
İnsan Asansörleri
Esas olarak insan taşınmasını amaçlayan, konfor ve kullanım rahatlığı ön planda tutulmuş
asansörlerdir. Bunları da kendi aralarında sınıflandırmak mümkündür. Özel olarak konutlar için
tasarımlanmış olan SINIF 1 asansörleri , dispanser (1600 ve 2000 kg beyan yüklü) ve hastanelerin (2000
ve 2600 kg beyan yüklü) ihtiyacını karşılayan özellikle hastane yataklarındaki hastaların tıbbi yardım
cihazlarıyla taşınması için tasarımlanan SINIF 3 Asansörleri ve bu aradaki boyutlardan seçilen SINIF 2
Asansörleri olarak isimlendirilebilirler.
Sınıf I asansörler
Özellikle konutlarda kullanılan asansörlerdir:
a) 320 kg ve 450 kg beyan yüklü küçük kabinler yalnız insan taşımak için kullanılabilir,
b) 630 kg beyan yüklü kabinler insan taşımaya ek olarak tekerlekli sandalye kullanan kişileri (fakat
tamhareket serbestliği sağlamaz) ve/veya çocuk arabalarını taşımak için de kullanılabilir,
c) 1000 kg beyan yüklü kabinler, a ve b şıklarında belirtilenlerin yanı sıra, tutamakları sökülebilen
sedyelerin, tabutların ve mobilyaların taşınması için de kullanılabilir.
Genel amaçlı asansörler, 2,5 m/s’ye kadar olan asansör hızlarının uygun olduğu alçak ve 15 kata kadar
olan orta yükseklikteki binalarda kullanılmalıdır.
Sınıf II asansörler
Sınıf II asansörlerinin boyutları, Sınıf I veya Sınıf VI asansörlerine ait boyutlar arasından seçilmelidir.
Özellikle konutlarda kullanılan 1000 kg beyan yüklü asansörlerin boyutları ve/veya Sınıf III
asansörleri bu amaç için kullanılmalıdır.
Sınıf III asansörler
Aşağıdaki hususlar dikkate alınmalıdır:
a) 2500 kg beyan yüklü asansörlerin kabinleri, özellikle 1000 mm x 2300 mm boyutlarındaki hastane
yataklarındaki hastaların tıbbî yardım cihazları ve ilgili görevlilerle birlikte taşınması için uygundur,
b) 2000 kg beyan yüklü asansörlerin kabinleri, 1000 mm x 2300 mm boyutlarındaki hastane
yataklarının (tıbbî yardım cihazları hariç) ilgili görevlilerle birlikte taşınması için uygundur,
c) 1600 kg beyan yüklü asansörlerin kabinleri, esas olarak 900 mm x 2000 mm boyutlarındaki hastane
yataklarının taşınması için uygundur,
d) 1275 kg beyan yüklü asansörlerin kabinleri, bakım evlerindeki 900 mm x 2000 mm boyutlarındaki
yataklarının taşınması için uygundur.
Sınıf VI asansörler
Yoğun trafik için olan asansörler esas olarak en az 2,5 m/s hızın gerekli olduğu 15 kattan fazla kata
sahip yüksel binalarda kullanılmalıdır.
Not -Kesin yük, hız ve asansör sayısı ayrıntılı bir trafik hesabı ile belirlenmelidir.
Yük ve Araç Asansörleri (Sınıf IV asansörler)
Esas olarak yüklerin, genellikle şahıslar refakatinde taşınması için tasarımlanmış asansörlerdir. Yük
asansörü, genellikle insan refakatinde yük taşınması için ön görülen asansördür. Konfor amacından
çok ihtiyaçlara cevap vermesi ve kaldırma kapasitesi ön planda tutulmuştur. Bu tip asansörlerde
genelde hızın düşmesi dikkate alınmayarak kaldırma kapasitesini yükseltmek için palanga sistemler
kullanılır. Aynı sınıfta incelenen araç asansörleri ise kabini ticari olmayan motorlu araçları taşıyacak
boyutlarda yapılmış olan asansörlerdir.
Servis Asansörü (Sınıf V asansörler)
Servis asansörleri, boyutları ve yapım şekli itibarıyla insanların giremeyeceği bir kabini olan sabit asansör tesisleridir. İnsanların giremeyeceği kabin ölçüleri olarak en fazla aşağıdaki değerler kabul
edilebilir.
Taban alanı : 1,00 m
2
Derinlik
: 1,00 m
Yükseklik
: 1,20 m
İnsanların kullanmayacağı şartı olduğu için tamburlu olarak tesis edilebilirler. Değişik kapasiteli
servis asansörleri farklı amaçlar için tasarımlanabilir.
KUMANDA SİSTEMLERİNE GÖRE ASANSÖRLER
asansör seçimleri yapılırken trafiğin yoğunluğuna ve servis hizmet süresine göre kumanda sistemleri
de belirlenir. Trafik akışının yoğunluğu ve kullanılması gereken asansör miktarı kumanda sisteminin
seçilmesinde etkendir. Her üst kumanda sistemi ek bir maliyet getireceği için seçim yararlılık esasına göre
yapılır.
Basit Kumandalı Asansörler
Asansörün sadece tek bir çağrıya cevap verdiği sistemlerdir. Kumanda panosu ilk aldığı çağrıya
cevap verir. Bir diğer çağrıya cevap verebilmesi için ilk aldığı çağrı görevini tamamlaması ve görevli
(meşgul) durumunu bırakması gerekir. İnsan trafiğinin çok düşük olduğu veya özel olarak kullanılan
asansörlerde kullanılmaktadır. Eski tip asansörlerde sıkça karşılaşılabilir.
Toplamalı Kumandalı Asansörler (Kollektif)
Aldığı bütün çağrılara, çağrı emrini belleğinde tutarak gittiği yön doğrultusunda cevap veren
asansör kumanda sistemleridir. İniş ve çıkış emirlerini ayırt etmez. Orta yoğunluktaki trafik akışlarında
kullanılır. İniş ve çıkış isteklerinde çakışmaya yol açtığı için zaman kayıplarına yol açmakla beraber
yaygın olarak kullanılmaktadır. Trafiğin yoğun olduğu yerlerde çakışmaları azaltmak için tam yük
kontakları kullanılır.
Seçmeli Kumandalı Asansörler (Selektif)
Aldığı çağrılara iniş ve çıkış ayrımı yaparak cevap veren kumanda sistemleridir. Trafik akışının
yoğun olduğu binalarda kullanılır. İniş ve çıkış çağrılarını ayırt ettiği için zaman kazancı ve servis kalitesi
yüksektir. Bu tür kumanda sistemleri çoklu asansör kumandalarında da (grup kumanda) tek bir
merkezden bir çok asansörü kumanda etmek için kullanılırlar. Bu sistemlerin ikili olanlarına dublex, üçlü
olanlarına ise triplex asansör sistemleri denir.
HIZLARINA GÖRE ASANSÖRLER
Asansörün hız seçimi de diğer şıklarda olduğu gibi kendine göre yerine getirilmesi gereken şartları
içermektedir. Asansörlerde tahrik motoru olarak çok çeşitli tipte elektrik motorları (Doğru akım veya
senkron alternatif akım motorları gibi) kullanılır. Her motor devresi de kendine uygun bir kontrol
sistemine sahiptir. Asansörlerde hız ve konfor arttıkça, servis kalitesi artmakta ancak buna paralel olarak
yerine getirilmesi gereken güvenlik sistemlerinde de ekler olmaktadır. Servis mesafesi, servis hizmet
süreleri ve maliyetler dikkate alınarak asansör hız seçimleri yapılır. Hız değiştikçe asansör asgari
güvenlik seviyesinde oluşan farklılıkların ve zorunlu güvenlik sistemlerinin, tasarımlarda göz önüne
alınması gerekir.
0,63 m/s ve Altında Hızlardaki Asansörler
Kısa mesafeler arasında kullanılan, tahrik sisteminin tek bir hız içinde kaldığı veya palanga sistemleri
kullanılarak hızı yavaşlatılmış ancak kaldırma kapasitesi arttırılmış asansörlerdir. Hız nispeten yavaş
olduğu için mekanik fren sistemi olarak ani frenlemeli güvenlik sistemlerinin ve enerji depolayan tipte
tamponların kullanıldığı asansörlerdir. Genelde basit güvenlik sistemleri ile donatılmış olup redüktörlü
dişli sistemi kullanılır. Bu asansörler trafik akışının çok az olduğu yerleşimlerde insan taşımak veya yük
taşımak için kullanılırlar. Asansör hızı az olduğu için ani duruşlar kabin içindeki kişileri rahatsız edecek
boyutta değildir. Düşük hızlarda kullanılan asansörlerde regülatör hızı asansör hızına uygun değerde
olmalıdır.
1,00 m/s Hızdaki Asansörler
Asansörlerde duruş ve kalkışlarda insanın rahatsız olmaması için 1,5 m/s üstünde ivmelenmeye
müsaade edilmez. Yavaş asansörlerden orta hızdaki bu tip asansörlere geçişte bu dikkate alınarak ya çift
hızlı asansör motorları kullanılmış veya motor kontrol teknikleri ile duruş ivmeleri düşürülmüştür. Orta
mesafeler ve orta yoğunluktaki trafik akışlarında yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu tip asansörlerde
mekanik fren sistemi olarak ani frenlemeli tampon etkili güvenlik sistemlerinin ve tamponlarda ise geri
dönme hareketi tamponlanmış enerjiyi harcayan tipte tamponların kullanıldığı, genelde redüktörlü dişli
sistemi olan asansörlerdir. Kullanılan tampon ve güvenlik sistemleri ile ani duruş süresi biraz uzatılarak,
rayların deformasyonu ve kabin içindeki kişilerin rahatsızlığı azaltılmaya çalışılmıştır.
1,60 m/s ve 2 m/s Hızlardaki Asansörler
Yüksek binalarda ve trafik akışının yoğun olduğu yerleşimlerde kullanılan, daha karışık motor
kontrol sistemlerine sahip asansörlerdir. Hızlanma ve duruşlardaki ivmelenmeler motor kontrol teknikleri
ile kabul edilen değerler arasında tutulur. Mekanik fren sistemleri kaymalı güvenlik sistemi olup,
tamponları enerjiyi harcayan tipte hidrolik tamponlardır. Bu hızların üstündeki asansörlerde genellikle
redüktörlü dişli sistemleri yerine doğrudan tahrik sistemleri kullanılır. Diğer asansörlere nazaran daha
fazla yavaşlatma ve güvenlik sistemlerine sahiptirler. Güvenlik freni çalışma mesafesi uzun olup
tamponlara çarpma ve limit şalterlerin devreye girmeleri ayrıca yavaşlatma şalterleri ile desteklenir.
Asansör sıçrama mesafeleri toleranslı olarak alınır. Kuyu içinde mekanik kesiciler yanında hız yavaşlatıcı
elektrik kesicilerde kullanılmalıdır.
2,5 m/s ve Üzerinde Hızlardaki Asansörler
Yüksek hızlı asansörlerde kuyu ölçüleri asansörün yapısına göre yeterli güvenlik mesafelerini
bırakacak şekilde seçilir. Bu asansörler Sınıf IV asansörleri olarak adlandırılırlar ve kuyu içi ölçüleri ile
yerleşimleri diğerlerinden farklılık gösterir. Bu tip asansörlerde mecburi yavaşlama tertibatları
zorunludur. Yavaşlama tertibatlarına bağlı olarak kısaltılmış stroklu tamponlar kullanılabilir. Bu tip
asansörlerin yerleşim ölçüleri “Avan Proje” kısmında verilmiştir. 2.5 m/s hızlı asansörlerde, halat
dengelemesi ile yapılan sıçrama gergi tertibatları zorunlu tutulmuştur. Ayrıca 3,5 m/s hızlı asansörlerde
sıçrama gergi tertibatlarında güvenlik kontakları konması zorunludur. Bu asansörlerde özel güvenlik ve
kontrol sistemleri kullanılır.
ASANSÖR ÇALIŞMALARINDA UYULACAK KURALLAR
Gerek ruhsat föyü gerekse kontrol föyü uygulamalarında güvenlik önlemleri alınmalı ve güvenlik
kurallarına kesinlikle uyulmalıdır. Aşağıda alınması gereken önlemler anlatılmıştır.
6.1. KONTROL ÇALIŞMALARINDA GENEL GÜVENLİK KURALLARI
Asansör, elektrik ve mekanik parçalardan oluşan bir makina grubudur. Her makina gibi kendi amacına
uygun bir çalışma şekline sahip olduğu gibi, kullanım amacına yönelik emniyet sistemleri ile
donatılmıştır. Gerek normal çalışma şartlarına, gerekse bakım, revizyon ya da kontrol çalışmalarına
uygun güvenlik sistemleri asansör üzerinde mevcuttur. İlk montajında bu kriterler dikkate alınarak imal
edilen asansörler, değişik bakım firmaları tarafından bakım, tamir ya da revizyona alınabilir. Asansörler
gerektiği gibi bakım, tamir ya da revizyon görebileceği gibi, yetkin olmayan usta ve çırakların elinde
amacından uzak, sadece o anki arızayı giderici, asansörün daha sonraki çalışmalarını etkileyecek
işlemlere maruz kalabilir. Bunların dışında, zamanla kullanımdan kaynaklanan malzeme yorulmaları,
zamanla ortaya çıkan montaj hataları da arıza oluşturmamasına rağmen emniyet sistemlerini zaafa uğratan
etkenlerdendir.
Asansörde çalışmaya başlamadan aşağıdaki konular tekrar hatırlanmalıdır;
∗ Aynı marka dahi olsa, her asansör birbirinden farklıdır.
∗ İlk kez görülen ve neresinde ne olduğu, nasıl çalıştığı bakım yapan kişilerce bilinen, değiştirilmiş bir
makinede kontrol için gereken önlemler, ihmal edilmeden alınmak zorundadır.
∗ Gerekli önlemler alındığında, korku ve paniğe gerek yoktur.
∗ Asansör çalışmalarına yeni başlayan ekiplerde görülen çekimserlik ve güvensizlik, daha sonra çalışma
sayısı arttıkça oluşan aşırı güven kadar tehlikelidir. Korku ve panik çok basitçe halledilebilecek bir
olayı büyütürken, aşırı güven de gerekli güvenlik önlemlerinin alınmasında ihmale yol açar. Her iki
durum da kazaların davetçisidir.
∗ Ne kadar tecrübeli olunursa olunsun, hiçbir zaman aşırı güvenle iş yapılmamalıdır.
∗ Yorgunken çalışma yapılmamalı, kontroller sırasında acele edilmemelidir.
∗ Kontrol çalışmalarında, ekibin kendi arasında kullandığı iletişim dili çok önemlidir. Ekipler yüksek
sesle taraflarca daha önce üzerinde anlaşılmış kelimelerle birbirlerini uyarmalıdır. Özellikle
enerjilendirme ve hareketlendirme işlemleri, tarafların ortak onaylarından sonra yapılmalıdır. Onay
almadan müdahale yapılmamalıdır.
∗ Rahat hareket olanağı sağlayan bir giysi giyilmeli ayakkabıların altı lastik olmalıdır.
RAHAT ÇALIŞMA ELBİSELERİ GÜVENLİK İÇİN ZORUNLUDUR
ÇALIŞMAYA BAŞLARKEN
∗ Çalışmaya başlarken uyarı levhası mutlaka asılmalıdır.
Çalışmanın yapıldığı katta kontrole başlamadan önce kapı kilidi ve fiş priz muhakkak kontrol edilmeli,
istenmeyen bir hareket oluştuğunda diğer kontrol görevlisinin kilide müdahalesi ile hareket
durdurulabilmelidir. Pratikte bir kişinin not tuttuğu diğer kişinin işlemleri yaptığı düşünülürse, not tutan &l
|